Dez libros en galego para un Nadal consciente

A noite das tartarugas, de Greta Olivo: convivir co imperceptible é o máis difícil do mundo. Greta Olivo escribiu A noite das tartarugas e nela fala do que non se ve, literal e figuradamente. A novela conta a historia de Livia, unha moza deportista á que lle gustan moito as carreiras, cunha familia e amizades que se preocupan por ela e que semella ter unha vida aparentemente normal. Pero padece retinite pigmentosa, unha doenza que lle causa problemas de visión e que condiciona a súa existencia enteira, sobre todo nesa fase da que é a adolescencia e na que todo parece magnificarse. O libro móvese nos pequenos detalles, que son os que van mudando a vida diaria desta moza, que quere namorarse, participar dos movementos estudantís na súa Roma natal e vivir ao máximo, pero que se ve paralizada polas limitacións desa enfermidade da que tampouco coñece demasiado os efectos.

Erín e o lobo, de Erica Esmorís: a moitas nos conquistou a historia do Libro da Selva. Cun aire renovado, Érica Esmorís constrúe Erín e o lobo, unha fábula na que atopamos a unha nena que vive cos seus pais nunha cabana do bosque e que sufrirá un gran cambio na súa vida cando teña que trasladarse á cidade. O libro, que mereceu o Premio Merlín de Literatura Infantil da editorial Xerais, conta cunhas fermosísimas ilustracións de Blanca Millán que, xunto ao texto de Esmorís, nos levan a pensar sobre o que supón vivir en sociedade, o papel da natureza e a forza da literatura e dos contos populares.

Vostede está aquí, de Antía Marante: ás veces cómpre analizar onde estamos para saber cara onde camiñamos. E tamén recoñecer e saber de onde vimos. Antía Marante lévanos nunha viaxe por diversos lugares, tanto físicos como emocionais, a través dos que nos convida a facer un exercizo de introspección, a baleirar a maleta de pertenzas alleas e a centrarnos nas propias. E a recoñecer que se “vostede está aquí” é por todo o que veu antes.

A autorización do centro da palabra, de Sofía Muñiz: A autora deste poemario busca as palabras. Eu sempre tento iso. Explicar o que nos pasa é complexo. Por iso case sempre remato na poesía. A autorización do centro da palabra pon a palabra no centro e convídanos a un percorrido emocional para reflexionar sobre o que nos pasa, tanto polo corpo como pola mente, que resulta o máis difícil de controlar.

O cuarto de Giovanni, de James Baldwin: é unha obra que me chegou polo ben que James Baldwin describe o desexo que sente un home por outro, o que senten ambos, aínda cando iso se sente coma prohibido e algo vergoñento. David, un dos protagonistas, pasa unha tempada en París e coñece a Giovanni co que vive unha loucura de namoramento, co que descubre como é sentirse libre pero á vez enclaustrado nas propias comodidades. A novela é un tira e afrouxa, pois vaise do amor máis forte á morte. No fondo, o que Baldwin fai moi ben é denunciar o cinismo do momento e, concretamente, o das persoas que van de modernas e no fondo non son capaces de actuar con valentía e só pensan en si mesmas, como fai David.

O segredo das Cíes, de A.R. Do Lobo: esta obra infantil, gañadora do V Premio Fina Casalderrey de literatura infantil pola igualdade (2025) pode lerse coma un alegato a prol da democracia. A mensaxe está clara, e conséguese a través dunha historia protagonizada por seres animais, como as gaivotas patiamarelas. As Illas Cíes son un universo fermoso que serve de fondo para un argumento que tamén nos fai pensar na necesidade que temos dunha sociedade máis feminista e solidaria. Parte da potencia da obra conséguese grazas ás ilustracións da gran Blanca Millán.

Mamá, unha novela gráfica, de Glòria Vives: é unha novela gráfica hiper humorística sobre o que supón ser nai, tanto antes coma despois. A autora cóntanos a través do debuxo a súa experiencia desde que naceu Júlia, a súa primeira filla, como foi o seu segundo embarazo e o posterior nacemento de Abril. É un libro que che chegará ao corazón se es nai, porque fala do día a día máis cotián, os vínculos emocionais con outras persoas, as mudanzas na casa, os cambios nos hábitos etc. Pero tamén fará rir ás que non son nais, porque é imposible non atopar referentes ao teu arredor.

As tolas que non o eran, de Carmen V. Valiña: a autora rescata as historias de moitas mulleres que foron encerradas no manicomio de forma inxusta, e moitas veces por saírense do que o sistema tiña reservado para elas. Mulleres que querían ser libres e dispoñer do propio corpo, mulleres cuxo único delito era seren pobres e sen oportunidades, mulleres analfabetas, mulleres solteiras, e outras tantas que non entraban polo aro. É unha obra durísima porque estarrece saber que moitas de nós puidemos estar aí, e que só nos salva a diferenza de ter nacido noutro momento histórico.

Valiña realiza un traballo de investigación incrible pero, sobre todo, ponlle nome e voz a quen lla negaron. E continúa co labor desenvolvido por outras persoas neste eido, caso recente de Montse Fajardo no ensaio ou Alberte Ramos no teatro. Conxo é en si mesmo un tema e aínda queda moitísimo por contar do que pasou alí dentro nos anos máis escuros da historia recente.

Fóra de foco, de Cristina Pato: Construído baixo a forma dunha novela, o libro é un construto que combina moitas formas de escrita apegadas sobre todo ao diario ensaístico e memorialístico, e neste sentido topamos con moitas reflexións que nos identifican á maioría das persoas do mundo actual. A soidade é o tema estrela, e o debate do libro avanza entre a elixida e a obrigada. Como estar soas cando o decidimos? De que xeito elixir as persoas coas que queremos compartir o noso tempo? Ademais, moi en relación con isto, está a incomunicación, sobre todo a das grandes urbes cheas de persoas coas que non é posible conectar porque cada unha vai ás súas cousas. E tamén está o dereito ao esquecemento e o control sobre as propias identidades, porque coa permanente conectividade parece que é imposible saber todo o que se fala e se di de nós.

Galegas na música, de Isabel Blanco e María Lapido: A eclosión de figuras como Tanxugueiras, Fillas de Cassandra, ou Ses, puxo de manifesto que a nosa historia musical vén de moi atrás e que aí foi fundamental o papel das mulleres. Galegas na música é unha obra de Isabel Blanco e María Lapido na que se recollen biografías e ilustracións de músicas do país de todas as épocas e estilos, polo que se fai ideal para agasallar. Un compendio que demostra e mostra que nada veu da nada e que houbo moitas pioneiras que se atreveron a pisar terreos pantanosos e, por veces, prohibidos.