Antón Reixa: «Os da movida eramos uns frustrados diso que se chamou a Transición»
A finais de 2016, Antón Reixa (O Calvario, 1957) renaceu. Logo dun aparatoso accidente de tráfico que o deixou dezaoito días en coma, o polifacético artista vigués volveuse aferrar á vida. Nove anos despois, as secuelas daquel accidente aínda están patentes, pero iso non impide que siga creando. Este ano vímolo debutar como bailarín con Cicatriz, un espectáculo de danza baseado nun poemario seu homónimo, que está a piques de ser publicado pola Editorial Elvira.
Que recordos tes da túa infancia no barrio do Calvario?
Do Calvario teño unha lembranza melancólica; todo o que agora é a Dobrada era un descampado que chamabamos o Campo de Xoubas. Recordo ver desde a fiestra da casa como os amigos xogaban alí ao fútbol; eu son asmático e tiña unhas crises moi agudas na infancia, entón non podía xogar. Volvín ao Calvario, moitísimos anos despois, porque o local de ensaio dos Resentidos, que compartiamos con Siniestro Total, estaba alí.
Despois marchaches a Santiago para estudar. Por que escolliches Filoloxía?
Era o normal para alguén a quen lle gustaban as letras. Houbo unha casualidade na miña vida que variou as cousas: eu, en realidade, quería matricularme en Artes na Universidade de Aberdeen, en Escocia, pero cheguei quince días tarde e tiven que cambiar de plans. Ao comezo da carreira estiven un tempo en Santiago, pero logo volvín a Vigo para estudar Filoloxía no chamado Colexio Universitario da rúa de Pontevedra. Despois estiven varios anos por libre, porque xa traballaba nun almacén familiar, e finalmente rematei nun sprint de anfetaminas e fotocopias en Santiago de Compostela en 1982. Foi un percorrido longo porque pasei algúns anos en branco.
Oínte dicir que, a pesar de que te coñecemos por múltiples facetas, coa que máis te identificas é coa de poeta.
Debín escribir os meus primeiros poemas para unha publicación que faciamos no instituto, alá polos anos 1973 ou 1974, e logo xa seguín escribindo. Formei parte do núcleo fundador do Grupo de Comunicación Poética Rompente e desde aí continuei militando na poesía. Digo militar porque o traballo poético ten moito de vocacional e de insistencia, e desde o principio entendín que para escribir poesía independente conviña facer outras cousas para poder saír adiante. Desde o punto de vista funcional, a poesía non require máis infraestrutura que algo que escriba e un papel. Logo, creo que a calquera sensación ou estímulo que recibes da vida necesitas poñerlle palabras para interpretalo mellor; iso eu creo que é a poesía. Durante os anos que me dediquei ao audiovisual non me preocupei moito da publicación dos meus textos, pero seguín escribindo sempre; é o máis constante na miña vida.
A poesía que faciades daquela con Rompente non era entendida pola crítica. Sentiades que co público era distinto?
Si, a verdade é que normalmente no que eran as nosas postas en escena colectivas, que daquela non sabiamos que se chamaban performance, estableciamos unha relación co público moi cordial e directa. Pero é certo que durante moitos anos estivemos nun malditismo que non era buscado por nós, mais a poesía en voga na literatura de expresión galega era máis veneciana. Nós militabamos nunha proposta que tiña que ver coa vangarda clásica do período internacional entre guerras e creo que os principios estéticos cos que me movín ao longo de toda a miña traxectoria están sementados naquel momento. Sigo sendo moi fiel a eses códigos de traballo.
Polo voso nome, entendo que tiñades unha intención rupturista. É así?
Teño que dicir que o nome foi unha casualidade. Antes de configurarse o grupo, fixemos unhas primeiras reunións moi abertas nas que estaban poetas como Bernardino Graña, Manuel María ou Xosé Luís Méndez Ferrín, entre outros. Un día Bernardino propuxo o nome de Rompente, pero ao final o colectivo foi produto dunha selección natural e moitos daqueles poetas non seguiron. De todos os xeitos, creo que non é bo ter unha vocación rupturista previa. Tes que saber construír a túa propia voz con sinceridade. Nós facémolo así porque non sabemos facelo doutra forma. Non había esa intención de romper, supoño que iso ten máis que ver coas miradas de terceiros sobre o noso traballo.
Cal foi o camiño que te levou da poesía á música?
Comecei a rodearme de músicos e houbo un momento, antes de que aparecese Coppini, no que se pensaba que Manolo Romón mais eu iamos ser os cantantes de Siniestro. Eu escribía letras para Siniestro e tamén para Os Resentidos, e un bo día alguén dixo: «Ese que escribe e non toca ningún instrumento que cante». Ser cantante é unha das maiores e felices casualidades da miña vida.
«Ser cantante foi unha feliz casualidade na miña vida»
Cos Resentidos creaches algúns temas que son himnos a día de hoxe. Como se fai iso?
Especialmente Galicia Caníbal e toda a conceptualización de Galicia Sitio Distinto. Para min foi un camiño importantísimo, un lugar ao que sempre volvo. En 2012 retomamos o grupo e logo outra vez en 2018. A última actuación fixémola despois da pandemia, na sala Sinatra de Vigo. E supoño que volverei pecar. Estes días estamos falando de editar a primeira maqueta, que fixemos en 1983; son as primeiras cancións do grupo. É unha maqueta entusiasta que nos fixo Julián Hernández nun magnetófono de catro pistas, nada que ver coa tecnoloxía dixital actual. Estamos pensando seriamente editalas.
Que cres ti que foi tan relevante da movida viguesa dos oitenta?
En Vigo hai unha renovación da música incrible, hai moitísimos grupos; penso que hai máis música e mellor do que faciamos nós daquela. Pero naquel momento, o que lembro é unha realidade moi diversa na que coincidiamos nos bares con líderes sindicais, traballadores e tamén con artistas, pintores, xente que facía cómics. Creo que foron tempos moi felices.
Agora que se fixeron cincuenta anos da morte de Franco e estamos falando duns tempos que foron consecuencia do fin da ditadura, como recordas ti aquel 20 de novembro?
Teño o recordo típico, coido que se esgotaron as reservas de cava en todos os supermercados e, por suposto, brindei por aquilo. Pero falaches da movida e creo que ten que ver con que nós, dalgunha forma, eramos uns frustrados diso que se chamou a Transición. Eu non recordo a Transición como algo heroico, como un paradigma que se debería repetir. A Transición recórdoa como unha renuncia. Eu estaba a favor da ruptura e o que se fixo foi unha reforma con moitos remendos, e penso que en parte estamos pagando as consecuencias. Creo que nos refuxiamos na creatividade porque non nos sentiamos a gusto nos códigos da política.
Sempre fuches unha persoa comprometida politicamente, por iso quería saber que é o que máis che preocupa do mundo actual.
O máis preocupante é o reflorecemento dos presupostos franquistas, o crecemento da ultradereita en Europa e no mundo. Teño un medo biolóxico polo que poida acontecer no caso dun goberno central de dereita e extrema dereita. Faría falta conciencia común e coraxe común para protexernos contra ese retroceso que pode ser brutal.
No audiovisual tamén xogaches un papel importante coa creación, por exemplo, de Mareas vivas, unha das series máis vistas da TVG. Como chegaches á tele?
Na poesía sabía que non me podía profesionalizar e decateime de que o da música podía ser un período curto. Entón, coa miña compañía discográfica, que naquela altura era DRO-GASA, fundamos unha produtora de videoclips. Logo, en 1989, a Televisión de Galicia convidoume a facer un programa de música e entrevistas, a través do cal coñecín por dentro o mundo da televisión, e xa a finais dos noventa foi cando entrei no ámbito da ficción con Mareas vivas, que é un dos mellores recordos da miña vida profesional. Naquel momento convertinme en empresario audiovisual. Gustábame moito o traballo de produtor, porque consiste en sacar adiante o talento dos outros. A miña traxectoria como empresario rematou en 2016, dunha forma non moi feliz.
Algunha vez dixeches que a peor experiencia da túa vida foi ser director da SGAE. Por que te metiches aí?
É o que me pregunto eu cada día. Foi unha teimosía. Estaba espantado ante aquelas detencións de 2011, que agora quedaron en nada; vin que aquilo prexudicaba socialmente o concepto de propiedade intelectual e cría que a debiamos defender. Nos meus primeiros meses de mandato descubro que hai unha mafia, unha rede organizada de músicos que traballan para as emisións musicais nocturnas, e que iso altera totalmente a repartición dos dereitos de autor provenientes de radio e de televisión, que eran os máis importantes naquela altura. Eu defendín que había que desmontar aquilo de forma radical. O tempo deume a razón, porque moitos anos despois desmontouse. A pena é que fose logo de tantos millóns de euros roubados.
Cando xa pensabamos que non podías sorprendernos con nada, involúcraste nun proxecto de danza. Como xurdiu este espectáculo?
A coreógrafa e bailarina KKirenia Martínez escolleu un par de poemas meus para un espectáculo dela e quedei fascinado co resultado. Para o seguinte espectáculo seleccionou Cicatriz, un libro que estou a piques de publicar coa Editorial Elvira, e díxome que ía ter que estar no escenario; eu pensaba que sería recitando, que era o máis habitual para min, pero aí foi cando Kirenia me dixo que non, que tería que bailar. Creo que aceptei pola curiosidade e porque estaban aí os meus versos. Pensei que remataría na estrea, pero levamos bastantes funcións e seguiremos durante 2026, pois xa temos planeada xira na Arxentina. A peza ten unha mensaxe inclusiva. Eu teño unha discapacidade física do 65 % como consecuencia dun accidente de tráfico que tiven en 2016 e teño 68 anos, que non parece a mellor idade para comezar a bailar, pero Kirenia aprendeume que a danza contemporánea non é acrobacia senón fundamentalmente emoción.
Durante toda a túa vida nunca deixaches de crear. Un creador nunca se retira?
Non sei se se retira ou non… O problema do creador é o que chamamos períodos de seca. Agora, por exemplo, píllasme nun momento dun certo shock creativo. Tiven un ano moi intenso: en outubro entreguei o meu último libro de poemas á editorial, xestionei a publicación de Cicatriz e mais outra publicación en Francia, e teño un par de proxectos de instalación que me gustaría levar adiante e non dou arrancado; espero que sexan períodos curtos. O artista sempre ten medo ao folio en branco; eu son moi impaciente e cáusanme moita inquietude estes períodos.
Tamén tes comentado que te identificas máis coa xente nova que cos teus coetáneos.
No ámbito da poesía estou máis a gusto cos poetas novos de Galicia e quero pensar que eles me perciben mellor do que os meus poetas coetáneos; igual que cando comezamos a cantar cos Resentidos no ano 1982 eramos o único grupo que cantaba en galego e agora hai moitísimas propostas de pop, de rock e de música contemporánea na nosa lingua. Creo que ao final o meu traballo artístico, por malo que fose, sempre tiña esa certa valentía que me tocou asumir.
O compromiso coa lingua tamén é algo importante durante toda a túa carreira. Atopastes algunha dificultade por cantar en galego?
O mundo do pop é moi tolerante. Si que recordo que me ofreceron un contrato en Radio Voz, que para min era moi importante, e antes de asinar propuxéronme facer o programa en castelán. Dixen que non e producíronse uns minutos nos que tiven que sosterlle a mirada ao empregador, que ao final aceptou. Creo que moitas veces na batalla pola lingua vale moito máis a coraxe individual que calquera outra cousa.
«Na batalla pola lingua vale máis a coraxe individual que calquera outra cousa»
Comentabas que che gusta o panorama cultural actual. Que artistas che chaman a atención?
Gústanme moito Mondra, Grande Amore e Ataque Escampe, e interésame moito tamén a renovación do folclore que fan as Tanxugueiras. O que boto en falta é discurso crítico nos medios; faise moita difusión dos lanzamentos pero non hai apenas recensións críticas.
Levas 25 anos vivindo na Coruña. Pensas volver a Vigo?
Pode ser. Resido na Coruña por unha cuestión de vida en parella, pero as miñas fillas e os meus netos viven aquí. Vigo mantén esa esencia de cidade dura e industrial que a min me gusta. Hai unha especie de mística dentro de nós que nos fai volver.
Últimos posts de Tamara Novoa (ver todos)
- As rondallas resisten no rural - 26 Novembro, 2025
- Antón Reixa: «Os da movida eramos uns frustrados diso que se chamou a Transición» - 26 Novembro, 2025
- Carlos Núñez: «É fundamental recoñecer a quen morreu loitando polos dereitos que temos hoxe» - 27 Outubro, 2025
- Viaxe a historia negra de San Simón - 24 Outubro, 2025
- Marcos de la Fuente, poeta: «Carlos Oroza deume un camiño que seguir» - 24 Setembro, 2025